İşkenceye Karşı Avrupa Sözleşmesi'nin Kabul Edilmesi

Avrupa Konseyi, insan hakları standartlarını evrensel düzeyde yükseltmek ve bireylerin fiziksel bütünlüğünü korumak amacıyla 26 Kasım 1987 tarihinde “İşkencenin ve Gayriinsani ya da Küçültücü Ceza veya Muamelenin Önlenmesine Dair Avrupa Sözleşmesi”ni kabul etti. Bu sözleşme, Birleşmiş Milletler’in benzer metinlerinden farklı olarak, sadece ihlalleri cezalandırmayı değil, işkenceyi henüz gerçekleşmeden önleyecek proaktif bir denetim mekanizması kurmayı hedefleyen ilk bölgesel belge olma özelliğini taşır.

Sözleşmenin en kritik unsuru, kısa adı CPT olan İşkenceyi Önleme Komitesi'nin kurulmasıdır. Bu bağımsız komite, üye ülkelerdeki cezaevleri, karakollar, mülteci merkezleri ve psikiyatri hastaneleri gibi özgürlükten yoksun bırakılan alanlara haberli veya habersiz ziyaretler gerçekleştirme yetkisine sahiptir. Komite, yaptığı incelemeler sonucunda hazırladığı raporlarla devletlere tavsiyelerde bulunarak, kapalı kurumların şeffaflığını ve denetlenebilirliğini artırmıştır.

Türkiye'nin 1988 yılında onayladığı bu uluslararası belge, Avrupa genelinde hukuk devletinin güçlenmesine ve gözaltı koşullarının iyileşmesine büyük katkı sağlamıştır. Günümüzde bu sözleşme, uluslararası insan hakları hukukunun temel yapı taşlarından biri olarak kabul edilmekte ve dünya genelinde işkenceye karşı sıfır tolerans ilkesinin yerleşmesinde öncü bir rol oynamaktadır.