Truman Doktrini: Türkiye ve Yunanistan'a Yönelik Amerikan Yardımları

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından bozulan küresel dengeler ve Sovyetler Birliği'nin Doğu Avrupa ile Akdeniz üzerindeki yayılmacı politikaları, Amerika Birleşik Devletleri'ni dış politikasında köklü bir değişikliğe itmiştir. ABD Başkanı Harry Truman, 1947 yılında Kongre'ye sunduğu taleple, komünizm baskısı altında bulunan Türkiye ve Yunanistan'ın desteklenmesini öngören ve 'Truman Doktrini' olarak anılan süreci başlatmıştır. Kongre tarafından kabul edilen yasa uyarınca, toplam 400 milyon dolarlık yardım paketinin 300 milyon doları iç savaşla mücadele eden Yunanistan'a, 100 milyon doları ise Sovyet baskısına direnen Türkiye'ye tahsis edilmiştir.

Yardım paketi yalnızca mali desteği değil, aynı zamanda her iki ülkenin sivil ve askeri personelinin ABD'de eğitim görmesini de kapsamaktaydı. Ancak bu yardımlar beraberinde sıkı denetim mekanizmalarını getirmiştir. Gönderilen fonların ve malzemelerin kullanımını denetlemek üzere ABD tarafından yetkililer görevlendirilmiş, yardımın amacına uygunluğu kontrol altına alınmıştır. Ayrıca, Türkiye'nin kendisine sağlanan askeri teçhizat ve bilgileri Amerikan hükümetinin onayı olmaksızın kullanması yasaklanarak, stratejik kararlarda ABD'nin belirleyici bir rol oynamasının önü açılmıştır.

Bu gelişme, Türkiye'nin Batı Bloku ile olan ilişkilerinde bir dönüm noktası teşkil etmiş ve Soğuk Savaş döneminin ilk somut adımlarından biri olmuştur. Truman Doktrini ile başlayan bu süreç, Türkiye'nin ilerleyen yıllarda NATO'ya katılımına ve Marshall Planı gibi daha kapsamlı ekonomik destek programlarına dahil olmasına zemin hazırlamıştır. Ancak yardımın kullanımına getirilen kısıtlamalar, ilerleyen dönemlerde iki ülke arasındaki diplomatik krizlerde (örneğin 1964 Johnson Mektubu) egemenlik tartışmalarını beraberinde getirmiştir.