AİHM Büyük Dairesi'nin Refah Partisi Kapatma Kararını Onaması

Anayasa Mahkemesi'nin 1998 yılında Refah Partisi'ni 'laiklik karşıtı eylemlerin odağı' olduğu gerekçesiyle kapatmasının ardından, parti yöneticileri Necmettin Erbakan, Şevket Kazan ve Ahmet Tekdal konuyu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) taşıdı. Davacılar, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) örgütlenme özgürlüğü, ifade özgürlüğü ve din özgürlüğü gibi 11 ayrı maddesinin Türkiye tarafından ihlal edildiğini ileri sürdü. AİHM 3. Dairesi'nin 2001 yılında verdiği 'ihlal yoktur' kararının ardından, parti avukatları davayı temyiz niteliğindeki Büyük Daire'ye taşıdı.

AİHM Büyük Dairesi, 17 yargıçtan oluşan heyetiyle yaptığı inceleme sonucunda, Refah Partisi'nin tüzüğü ve liderlerinin söylemlerinin demokratik toplum düzeni ve laiklik ilkesiyle bağdaşmadığını tespit etti. Mahkeme, AİHS'nin 11. maddesinin ihlal edilmediğine hükmederek Türkiye'nin kapatma kararını Avrupa hukuk normlarına uygun buldu. Diğer maddelerle ilgili şikayetlerin ise ayrıca incelenmesine gerek görülmedi.

Bu karar, Avrupa hukuk tarihinde 'militan demokrasi' anlayışının ve siyasi partilerin demokratik sistemi ortadan kaldırmaya yönelik faaliyetlerine karşı devletlerin alabileceği önlemlerin sınırlarını belirleyen en önemli emsal kararlardan biri oldu. Refah Partisi davası, Türkiye'deki siyasi dengeleri ve hukuk tartışmalarını uzun süre meşgul eden bir dönüm noktası olarak tarihsel kayıtlara geçti.