Leyla Zana'ya Saharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü Verilmesi

1995 yılında Avrupa Parlamentosu, düşünce özgürlüğü alanında verilen prestijli Saharov Ödülü'nü, o dönemde Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi'nde bulunan eski Demokrasi Partisi (DEP) milletvekili Leyla Zana'ya tevcih etti. Bu karar, Zana'nın 1991 yılındaki yemin töreninde Kürtçe ifadeler kullanmasıyla başlayan ve 1994 yılında dokunulmazlığının kaldırılarak tutuklanmasıyla devam eden siyasi sürecin uluslararası arenadaki en önemli yankılarından biri oldu.

Leyla Zana, bu ödülü kazanan ilk Türkiyeli isim olarak tarihe geçerken, törene bizzat katılamadığı için ödülü eşi Mehdi Zana teslim aldı. Avrupa Parlamentosu'nun bu hamlesi, Türkiye'deki ifade özgürlüğü ve azınlık hakları konularını Avrupa Birliği ile ilişkilerin merkezine taşıdı. Zana, cezaevinden gönderdiği mesajda ödülün demokratik bir çözüm ve barış umudu için önemli bir teşvik olduğunu vurguladı.

Bu ödül, Leyla Zana'nın davasının dünya kamuoyunda geniş bir destek bulmasını sağladı ve sonraki yıllarda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) süreçleri ile Türkiye'nin AB uyum yasaları çerçevesinde gerçekleştirdiği reformlar üzerinde belirleyici bir baskı unsuru oluşturdu. Zana, 2004 yılındaki tahliyesinden sonra Strazburg'a giderek ödülünü bizzat teslim almış ve parlamentoda bir konuşma yapmıştır.