Türkiye'nin İlk Mizah Dergisi Diyojen Yayımlanmaya Başladı

Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme sancıları çektiği Tanzimat döneminde, Teodor Kasap tarafından yayımlanan Diyojen dergisi, Türk basın tarihinin ilk mizah yayını olarak kabul edilir. Adını ünlü Kinik filozof Diyojen'den alan dergi, başlangıçta Fransızca, Rumca ve Ermenice edisyonlarla çıkmış olsa da, asıl etkisini Türkçe yayımlanmaya başladıktan sonra göstermiştir. Derginin logosunda yer alan ve felsefeci Diyojen'e atfedilen 'Gölge etme, başka ihsan istemem' sloganı, yayın politikasının bağımsız ve eleştirel duruşunu simgeliyordu.

Diyojen, sadece güldürmeyi değil, toplumdaki aksaklıkları ve siyasi otoriteleri ince bir mizahla eleştirmeyi hedeflemiştir. Namık Kemal, Direktör Ali Bey ve Ebüzziya Tevfik gibi dönemin önemli kalemlerinin de destek verdiği dergi, Karagöz ve Hacivat gibi geleneksel halk tiyatrosu ögelerini batılı bir mizah anlayışıyla harmanlamıştır. Bu yönüyle dergi, modern Türk mizahının temel taşlarını döşemiş ve kamuoyu oluşturma gücünü kanıtlamıştır.

Ancak derginin muhalif duruşu ve siyasi hicivleri, dönemin sansür mekanizmalarının dikkatini çekmekte gecikmemiştir. Birkaç kez geçici olarak kapatılan Diyojen, 1873 yılında yayımlanan 183. sayısından sonra hükümet tarafından tamamen kapatılmıştır. Kısa yayın hayatına rağmen Diyojen, kendisinden sonra gelecek olan Çıngıraklı Tatar, Karagöz ve Akbaba gibi pek çok mizah dergisine ilham kaynağı olmuş ve ifade özgürlüğü mücadelesinde sembolik bir yer edinmiştir.