İlmi Komisyonun Antidemokratik Kanunları Tespit Etmesi

27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından, yeni bir anayasal düzenin temellerini atmak üzere İstanbul Üniversitesi Rektörü Sıddık Sami Onar başkanlığında bir "İlmi Komisyon" oluşturulmuştur. Bu komisyonun temel görevi, 1924 Anayasası döneminde yürürlüğe giren ve demokratik hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmayan yasal düzenlemeleri tespit ederek raporlamaktı.

Komisyonun yaptığı titiz incelemeler sonucunda, ifade özgürlüğünden örgütlenme hakkına kadar pek çok alanda kısıtlamalar içeren toplam 40 antidemokratik kanun maddesi belirlenmiştir. Bu tespitler, Türkiye'nin daha özgürlükçü bir toplumsal sözleşme arayışının ilk somut adımı olmuş ve 1961 Anayasası'nın hazırlık sürecine hukuki bir zemin hazırlamıştır.

Söz konusu rapor, sadece mevcut yasaların eleştirisini yapmakla kalmamış, aynı zamanda kuvvetler ayrılığı ve temel hakların anayasal güvence altına alınması gerekliliğini vurgulamıştır. Bu çalışma, Türkiye’nin parlamenter sistem tarihindeki en kapsamlı hukuk reformu girişimlerinden biri olarak kabul edilmektedir.