Türkiye Birleşik Komünist Partisi'nin (TBKP) Kapatılması

Türkiye Birleşik Komünist Partisi (TBKP), 1987 yılında Türkiye Komünist Partisi (TKP) ve Türkiye İşçi Partisi'nin (TİP) birleşmesiyle yurt dışında temelleri atılmış, liderleri Haydar Kutlu ve Nihat Sargın'ın Türkiye'ye dönmesiyle yasal bir kimlik kazanma sürecine girmiştir. 1990 yılında resmi olarak kurulan parti, Türkiye siyasi tarihinde isminde açıkça 'komünist' kelimesini taşıyan ilk yasal siyasi oluşum olma özelliğini taşımaktaydı.

Anayasa Mahkemesi, 16 Temmuz 1991 tarihinde verdiği kararla partinin kapatılmasına hükmetti. Kapatma gerekçesi olarak, o dönem yürürlükte olan Siyasi Partiler Kanunu'ndaki komünist isimli parti kurma yasağı ve partinin programında yer alan Kürt meselesine dair çözüm önerilerinin devletin bölünmez bütünlüğüne aykırı görülmesi gösterildi. Mahkeme, bu kararla birlikte partinin tüm mal varlığının hazineye devredilmesine ve yöneticilerine siyasi yasak getirilmesine karar verdi.

TBKP'nin kapatılması, Türk hukuk tarihinde örgütlenme özgürlüğü açısından önemli bir tartışma başlatmıştır. Parti yetkilileri davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) taşımış ve 1998 yılında AİHM, Türkiye'nin örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiğine karar vererek Türkiye'yi tazminata mahkûm etmiştir. Bu süreç, Türkiye'deki siyasi partiler yasasının demokratikleşme ve ifade özgürlüğü bağlamında geçirdiği evrimin kritik bir aşamasını temsil eder.