Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Kuruluşu ve İlgili Kanunun Kabulü

1971 muhtırası sonrası Türkiye'nin siyasi ve hukuki yapısında radikal değişikliklerin yaşandığı bir dönemde, devletin anayasal düzenine karşı işlenen suçlarla daha etkin mücadele edilmesi hedeflendi. Bu doğrultuda, 1973 yılında yapılan anayasa değişikliğinin ardından Devlet Güvenlik Mahkemelerinin (DGM) kurulmasına ilişkin özel kanun Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edildi. Bu mahkemeler, yargı sisteminde devlet güvenliğini ön plana alan yeni bir dönemin başlangıcını temsil etti.

DGM'lerin en dikkat çekici özelliği, bünyesinde hem sivil hem de askeri hâkim ve savcıların görev aldığı karma bir yapıya sahip olmasıydı. Terör, örgütlü suçlar ve devletin bölünmez bütünlüğüne yönelik faaliyetler bu mahkemelerin görev alanına dahil edildi. Ancak mahkemelerin yapısı ve işleyişi, yargı bağımsızlığı ve adil yargılanma hakkı gibi temel hukuk ilkeleri açısından hem yurt içinde hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde uzun yıllar boyunca sert tartışmalara konu oldu.

1980 darbesi sonrasında 1982 Anayasası ile varlığı daha da pekiştirilen bu kurumlar, Türkiye'nin Avrupa Birliği uyum süreci çerçevesinde demokratikleşme adımları atmasıyla birlikte sorgulanmaya başlandı. 2004 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle tamamen kaldırılan Devlet Güvenlik Mahkemeleri, yetkilerini özel yetkili ağır ceza mahkemelerine devrederek Türk hukuk tarihindeki yerini aldı.