Aydınlar Dilekçesi Davası ve 1986 Beraat Kararı

12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından Türkiye'deki antidemokratik uygulamalara karşı sivil bir tepki olarak doğan 'Aydınlar Dilekçesi', 1984 yılında Aziz Nesin önderliğinde 1256 entelektüel tarafından imzalanarak Cumhurbaşkanlığına sunulmuştur. 'Türkiye'de Demokratik Düzen Üzerine Gözlemler ve İstemler' başlığını taşıyan bu metin, temel hak ve özgürlüklerin iadesini talep etmesi nedeniyle dönemin askeri yönetimi tarafından sert bir tepkiyle karşılanmıştır.

Dilekçenin sunulmasının ardından, aralarında Aziz Nesin, Yalçın Küçük ve Halit Çelenk gibi isimlerin de bulunduğu 59 imzacısı hakkında 'Dernekler Kanunu'na muhalefet' suçlamasıyla dava açılmıştır. Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı nezdinde görülen dava, Türkiye'de ifade özgürlüğü ve sivil toplumun yeniden canlanması açısından sembolik bir öneme sahip olmuştur. Sanıklar, savunmalarında anayasal dilekçe verme haklarını kullandıklarını ve demokratik bir talepte bulunduklarını vurgulamışlardır.

1986 yılında sonuçlanan davada mahkeme, sanıkların eylemlerinin suç teşkil etmediğine hükmederek 59 kişinin beraatine karar vermiştir. Bu karar, askeri vesayet altındaki Türkiye'de sivil siyasetin ve aydınların hukuk mücadelesi adına kazanılmış önemli bir zafer olarak tarihe geçmiştir. Aydınlar Dilekçesi ve sonrasındaki beraat kararı, Türkiye'nin demokrasiye geçiş sürecindeki en kritik eşiklerden biri olarak kabul edilmektedir.